Eισήγηση στο Γ ΄Διεθνές Συνέδριο του Πνευματικού Κέντρου Ρουμελιωτών « Ιστορία, Οικονομία, Υγεία, Πολιτισμός της Ρούμελης» , Αθήνα,12-14 Σεπτεμβρίου 2014 της Δρ. Μαρίας Παναγιωτοπούλου-Μποτονάκη, Προϊσταμένη στα ΓΑΚ Ευρυτανίας
Κατσάμπειο Γυμνάσιο Προυσού, Κατσάμπειο Οικοτροφείο , Εργοστάσιο Πειραϊκής Πατραϊκής στο Καρπενήσι. Τρία κτήρια χάσκουν εγκαταλελειμμένα , έρμαια στη φθορά του χρόνου και στην αδιαφορία των ανθρώπων , φορέων και ατόμων, για να μαρτυρούν με τη ελεεινή εικόνα τους που καταλήγουν στην Ελλάδα του σήμερα οι υψηλοί και ευγενείς στόχοι όπως εκείνοι του Χριστόφορου Κατσάμπα.
Ο βιομήχανος Χριστόφορος Κατσάμπας1, ( 1893-1984) αξίζει τον χαρακτηρισμό του ευεργέτη ,ίσως και του εθνικού, αν αναλογιστεί κανείς τι προσέφερε όχι μόνο στην δυσπρόσιτη και εγκαταλελειμμένη από την επίσημη πολιτεία Ευρυτανία αλλά και στην χώρα μας γενικότερα .
Μελετώντας το υλικό που έχουμε συγκεντρώσει για τον Χριστόφορο Κατσάμπα, ( αρχειακά τεκμήρια, έντυπα περιοδικά , ομιλίες , βιβλιογραφικές αναφορές) προκύπτουν τα εξής στοιχεία για το εύρος της προσφοράς του στην Ελλάδα:
Το 1922 σε 20 μελή επιτροπή συλλογής εράνου για την περίθαλψη των προσφύγων της Μ. Ασίας διετέλεσε Γραμματέας. Άφησε επί μήνες την εργασία του και κατήρτισε 30 εστίες συσσιτίων2. Το 1941, το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, με εισήγηση των Χριστοφόρου Κατσάμπα και Σταμούλη Στράτου, διέθεσε στο κράτος όλα τα κέρδη του έτους 1941 που αντιστοιχούσαν σε 10 εκατ. δραχμές και ήταν ο μέσος όρος των κερδών των τριών τελευταίων χρόνων. Η χειρονομία αυτή χαιρετίστηκε από τον τότε πρόεδρο της Κυβερνήσεως και φυσικά από ολόκληρο τον Ελληνικό λαό. Στον τομέα της οικονομίας και της βιομηχανικής παραγωγής , από μερικούς μελετητές τονίζεται η συμβολή του στην ελληνική κλωστουφαντουργία5. Είναι χαρακτηριστικό, ότι , όπως επισημαίνεται, το πρώτο εργοστάσιο που επανιδρύθηκε στην Ελλάδα μετά την Κατοχή οφείλεται στον Κατσάμπα. Ιδιαίτερος ήταν ο ρόλος και η ευεργετική συμβολή του στην ιστορία της Ευρυτανίας την οικονομική, την κοινωνική και την εκπαιδευτική : γιατί πρόσφερε εργασία καταρχήν στους κατοίκους της πόλης του Καρπενησίου με το εργοστάσιο της Πειραϊκής Πατραϊκής που ριψοκινδυνεύοντας επιχειρηματικά ίδρυσε για συναισθηματικούς λόγους25· συνέβαλε με αυτόν τον τρόπο στην τόνωση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής του Καρπενησίου . Και πρέπει να συνεκτιμηθεί ότι η απόπειρά του αυτή έγινε σε μια περιοχή όπου η βιομηχανία ήταν έννοια άγνωστη όπως ιστορικά και βιβλιογραφικά τεκμηριώνεται26.
Ωστόσο , μια άλλη προσέγγιση της ίδρυσης του εργοστασίου στο Καρπενήσι εντοπίζει ως επαρκείς συνθήκες « τα κρατικά κίνητρα για την αποκέντρωση των βιομηχανικών δραστηριοτήτων» . Επικεντρώνεται επίσης και στα αναφερόμενα ως « τοπικά πλεονεκτήματα: ύπαρξη υποαπασχολούμενου εργατικού δυναμικού, απουσία συνδικαλιστικής οργάνωσης, έλλειψη πίεσης πάνω στις τιμές»27.
Αλλά το επιχειρηματικό ενδιαφέρον του για την Ευρυτανία το οποίο αποσκοπούσε στην τόνωση της οικονομικής ζωής της και στην επαγγελματική και κοινωνική δραστηριοποίηση των κατοίκων είχε εκδηλωθεί πολύ νωρίτερα στρεφόμενο μάλιστα προς τον οικονομικά και κοινωνικά αποκλεισμένο γυναικείο πληθυσμό. Όπως αναφέρεται «Στον Προυσό ο Χ.Κατσάμπας είχε ιδρύσει 1928-1929 ταπητουργείο που απασχολούσε 20-25 κορίτσια.»28 .
Επιπλέον ιστορική υπήρξε η συνδρομή του με την προσφορά στέγης και τροφής για τους άπορους μαθητές που βρήκαν μια φιλόξενη Εστία στο περίφημοΚατσάμπειο Οικοτροφείο Προυσού. Και πάνω απ΄ όλα πρόσφερε τη δυνατότητα της Παιδείας με την κατασκευή του διδακτηρίου το 1961 το οποίο στέγασε το δημοτικό σχολείο και το Γυμνάσιο του Προυσού, το οποίο αργότερα ονομάστηκε Κατσάμπειο προς τιμή του. Το σχολείο αυτό συνέχισε στη περιοχή τη λειτουργία του ιστορικού Ελληνικού Σχολείου Προυσού στο οποίο και ο ίδιος φοίτησε29.Και μια ιδιαίτερη παράμετρος αυτής της λειτουργίας του σχολείου είναι ότι είχε καθιερώσει ενισχυτική διδασκαλία των μαθητών ( πρωτοποριακό για την εποχή του) με οικονομική αμοιβή των εκπαιδευτικών από τον ίδιο.
Για όλη αυτή την προσφορά του , θα μπορούσε λοιπόν να θεωρηθεί εθνικός ευεργέτης , όπως υποδηλώνουν και τα παράσημα με τα οποία τιμήθηκε